Home › Kritiek › Evidence-based bezwaar

Evidence-based bezwaar tegen affirmatieve zorg

"Evidence-based gender-affirming care" is een lege geloofsbelijdenis. De Cass Review (2024) noemt dit "an area of remarkably weak evidence" (bron), en de GRADE-beoordelingen van NICE (2020) en van een meta-analyse uit 2025 komen uit op "very low certainty" (NICE; Miroshnychenko e.a.). Toch worden ingrepen met onomkeerbare gevolgen bij minderjarigen soms verdedigd alsof het bewijs sluitend is.

De GRADE-uitkomsten

De Cass Review (2024) liet de Universiteit van York een reeks systematische reviews uitvoeren (237 publicaties, waarvan 214 studies). De review naar puberteitsremmers vond 50 studies: één van hoge, 25 van matige en 24 van lage kwaliteit; de studies van lage kwaliteit zijn buiten de synthese gelaten (par. 14.19; bron). De NICE-review naar puberteitsremmers (2020), die wel de GRADE-methode gebruikte, beoordeelde alle resultaten als zeer lage zekerheid (bron). "Zeer lage zekerheid" betekent volgens de uitleg in de Cass Review dat het werkelijke effect waarschijnlijk sterk afwijkt van het geschatte effect. Zie Cass over puberteitsblokkers en Cass over hormonen.

Nationale instanties over het bewijs

De Zweedse SBU (2022), Britse NICE (2020), Finse COHERE (2020), Noorse UKOM (2023) en Deense Sundhedsstyrelsen (2023) vond het bewijs onvoldoende om de effecten van puberteitsremmers en hormonen op genderdysforie en psychosociaal welzijn te beoordelen (bron), en de NICE-review (2020) beoordeelde alle resultaten als zeer lage zekerheid. Volgens de Cass Review bepleit de Finse richtlijn (2020) uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers onder de 18 (bron), en beval de Noorse commissie Ukom in maart 2023 aan die behandeling als "utprøvende behandling" te definiëren (bron). De sluiting van Tavistock op 31 maart 2024 koppelt NHS England aan het interimrapport van de Cass Review uit 2022 (bron). Volgens de Cass Review is WPATH zeer invloedrijk voor de internationale praktijk, en ook in Nederland werd de WPATH-standaard als richtinggevend genoemd (bron; bron).

WPATH SOC-8 negeert zijn eigen review

De Cass Review oordeelde dat de WPATH-richtlijnen "lack developmental rigour" en dat WPATH 8 de sterkte van het bewijs overschat (bron). The BMJ meldde op 31 oktober 2024 dat onderzoekers van Johns Hopkins, die evidence reviews voor WPATH uitvoerden, schreven problemen te hebben met de opdrachtgever, die hun mogelijkheid om te publiceren probeerde te beperken; WPATH ontkende dat het publicatie verbood (bron). Environmental Progress concludeert uit de WPATH Files dat WPATH niet voldoet aan de normen van evidence-based medicine; dat is hun lezing, en van de aangeschreven leden bevestigde één persoon de eigen uitspraken en bestreed een ander de interpretatie (bron). Zie WPATH conflicts of interest en de SOC-versies.

Wat evidence-based vereist — en wat hier ontbreekt

Echte evidence-based medicine vereist (1) systematische review, (2) GRADE-beoordeling, (3) afweging van schade tegen baat, (4) patiënt-voorkeuren onder echte informed consent. Voor minderjarigen ontbreken volgens de Gezondheidsraad (2026) gegevens over de lange termijn, en zijn de effecten op cognitie en vruchtbaarheid onvoldoende onderzocht (bron). De Zweedse systematische review vond geen gerandomiseerde studies (bron). Ook het aantal mensen met spijt is volgens de Gezondheidsraad niet goed vast te stellen, door de vaak korte follow-up en de grote uitval in studies (bron); spijtcijfers moeten daarom met voorzichtigheid worden gelezen.

Geen marker, geen test, geen evidence

De diagnose "genderdysforie" leunt volledig op zelfrapportage — er is geen biologische marker, geen hersenscan, geen genetisch substraat. Volgens het voorwoord van de Cass Review is het debat zo giftig dat professionals bang zijn om openlijk hun mening te geven (bron).