Home › Onderzoek › COHERE Finland

COHERE-richtlijn Finland (2020): psychosociale steun eerst, medische behandeling per geval

Finland nam in juni 2020 een aanbeveling aan over de medische behandeling van minderjarigen met genderdysforie: psychosociale steun en zo nodig psychotherapie komen eerst, medische behandeling wordt per geval overwogen en is gecentraliseerd (bron). Vier jaar later noemde de Cass Review de Finse richtlijn een van de twee internationale richtlijnen die konden worden aanbevolen voor gebruik in de praktijk (bron).

Wat is COHERE?

De Council for Choices in Health Care (COHERE Finland) werkt samen met het Finse ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid en brengt aanbevelingen uit over zorg die in het publieke zorgaanbod hoort. COHERE nam de aanbeveling over de medische behandeling van genderdysforie bij minderjarigen aan op 11 juni 2020 (bron). Daarin staat onder meer dat gendertransitie van minderjarigen op grond van het beschikbare bewijs een experimentele praktijk is (onofficiële Engelse vertaling).

Belangrijkste aanbevelingen

• Psychosociale steun (op school en in de eerstelijnszorg) en zo nodig psychotherapie zijn de eerstelijnsbehandeling.
• Puberteitsremming kan per geval worden overwogen als de genderdysforie al voor de puberteit bestond en in de puberteit toenam; chirurgische behandelingen horen niet bij de behandeling van minderjarigen.
• Comorbide aandoeningen worden eerst behandeld.
• Hormonale behandeling vóór 18 jaar komt alleen in aanmerking als vaststaat dat de identiteit blijvend is en ernstige dysforie veroorzaakt.
• Hormonen alleen na uitgebreide multidisciplinaire evaluatie.

Het werk van Kaltiala-Heino — eerlijke klinische data

Riittakerttu Kaltiala-Heino en collega's beschreven in 2015 de eerste twee jaar van het genderteam voor jongeren in Tampere: 41 van de 47 aangemelde jongeren waren als meisje geboren, 26 procent had een diagnose in het autismespectrum en 75 procent was of werd behandeld voor andere psychiatrische problemen (bron). Volgens de Cass Review had in Finland meer dan driekwart van de verwezen jongeren specialistische jeugdpsychiatrische hulp nodig voor andere problemen dan genderdysforie, tegenover ongeveer 33 procent in de oorspronkelijke Nederlandse groep (het Dutch Protocol) (bron).

Internationale beoordeling

De Cass Review (2024) liet de internationale richtlijnen onafhankelijk beoordelen en concludeerde dat alleen de Finse (2020) en de Zweedse (2022) richtlijn konden worden aanbevolen voor gebruik in de praktijk, en dat de richtlijnen van WPATH "lack developmental rigour" (bron). Volgens de review kwam de Finse richtlijn tot vergelijkbare conclusies als de Zweedse over de onzekerheid van het bewijs en bepleitte zij uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers bij jongeren onder de 18 (bron). Er zijn ook zwakke punten: op redactionele onafhankelijkheid scoorde de Finse richtlijn 0 procent (bron).

Wat de Finse gegevens laten zien

Onder de aangemelde jongeren in Tampere zat een groot aandeel geboortemeisjes (41 van de 47). Waarom dat zo is, staat niet vast: de Cass Review noemt als mogelijke verklaringen onder meer grotere maatschappelijke acceptatie, veranderde opvattingen over gender en seksualiteit, een uiting van bredere psychische problemen en de invloed van leeftijdgenoten en media (bron). De COHERE-aanbeveling zelf gaat niet in op ROGD; over dat begrip, zie het ROGD-onderzoek van Lisa Littman.