Home › Onderzoek › Denemarken

Deens beleid voor jeugdige genderzorg: voorzichtiger dan voorheen

Denemarken heeft sinds 2016 een landelijk aanbod voor jongeren onder de 18 met genderdysforie. In een overzichtsartikel in het Deense artsenblad Ugeskrift for Læger (juli 2023) schrijven de auteurs dat hormoonbehandeling nu aan veel minder jongeren wordt aangeboden dan voorheen en dat Denemarken, net als Zweden en Finland, een voorzichtiger benadering heeft ingezet (bron).

Wat veranderde

Het aantal verwijzingen steeg van 97 in 2016 naar 352 in 2022; 70 procent daarvan waren in 2022 jongeren van 11 tot 18 jaar die bij de geboorte als meisje zijn geregistreerd. Wat het Deense aanbod volgens het artikel inhoudt:

• Voor hormoonbehandeling begint, volgen een grondige beoordeling en een psychiatrisch onderzoek. Beslissingen over hormonen worden besproken in een multidisciplinair team van kinderendocrinologen, kinder- en jeugdpsychiaters en psychologen.
• De duur van de genderdysforie en de psychosociale situatie wegen zwaar. Een verwijzing wordt afgewezen als het onwaarschijnlijk is dat medische of chirurgische behandeling kan worden gegeven, bijvoorbeeld bij een instabiele psychosociale situatie of een korte duur van de dysforie.
• Het standaardtraject (minstens vijf gesprekken, psychiatrisch onderzoek, hormoonvoorlichting) is bedoeld voor jongeren boven de 10 met genderdysforie sinds de kinderjaren en een stabiele psychosociale situatie.
• Puberteitsremmers kunnen vanaf Tanner-stadium II of III, hormonen vanaf 15 tot 16 jaar. Chirurgie wordt in de regel niet vóór het 18e jaar aangeboden.
• Een psychische stoornis is volgens het artikel geen belemmering voor behandeling, maar het onderzoek weegt mee of de dysforie een aspect van die stoornis kan zijn, bijvoorbeeld bij autisme, en of de jongere kan overzien wat de behandeling inhoudt.

Het jeugdaanbod is gebundeld bij de Sexologisk Klinik en de afdeling Groei en Voortplanting van het Rigshospitalet en de kinder- en jeugdpsychiatrie van het Bispebjerg Hospital, alle in Kopenhagen. Vanaf 18 jaar gaat de zorg verder bij een van de drie volwassencentra in Aalborg, Odense en Kopenhagen.

Bijkomende psychische problemen

De auteurs noemen als meest voorkomende psychiatrische diagnoses bij verwezen jongeren depressie, angst, suïcidale gedachten of zelfbeschadiging, autisme en ADHD. Dat beeld is gebaseerd op onderzoek uit meerdere landen; het aandeel jongeren met een psychiatrische diagnose liep daarbij uiteen van 75 procent in Finland tot 33 procent in Nederland, en waarom is niet onderzocht. Het sluit aan bij wat de Cass Review over bijkomende problemen beschrijft.

Wat de Deense artsen ook schrijven

Het artikel is geen oproep om te stoppen. De auteurs schrijven dat vroege genderbevestigende behandeling in een aantal studies goede lichamelijke en psychische resultaten liet zien, maar dat kennis over de effecten op de lange termijn, over spijt en over de veranderde groep verwezen jongeren ontbreekt. Ze schrijven dat nieuwe studies erop wijzen dat de gunstige effecten bij jongeren met psychische stoornissen niet worden teruggevonden. Wel concluderen ze dat meerdere landen, Denemarken inbegrepen, een voorzichtiger benadering van hormoonbehandeling zijn begonnen totdat er meer bewijs is.

Denemarken in de Cass Review

Het eindrapport van de Cass Review noemt Denemarken in de vergelijking van richtlijnen: België, Finland, Denemarken en Noorwegen vragen voor puberteitsremmers een langdurige genderdysforie of genderincongruentie, en Denemarken en Finland beschrijven een ander traject voor jongeren met psychosociale problemen of een korte duur van de klachten (par. 14.15 en 19.2 van het rapport; bron). Het rapport bespreekt ook een Deens registeronderzoek onder 3.812 transgender personen (Glintborg e.a., 2023; par. 15.31).

Nederland

In Nederland vroeg het ministerie van VWS in 2024 de Gezondheidsraad om advies. In zijn advies van 30 juni 2026 noemt de raad de bewijskracht voor de effecten van hormoonbehandeling laag tot zeer laag, maar beschrijft de Nederlandse zorg als zorgvuldig ingericht en ziet geen aanleiding die anders in te richten (bron). Zie ook de Nederlandse uitrol.