Home › Identiteiten › Genderqueer
Genderqueer
"Genderqueer" is een term uit het queer-activisme van de jaren 90, met Judith Butler als belangrijke theoretische inspiratie. Hij was politiek bedoeld, als kritiek op vaste categorieën, en is een voorloper van "non-binair". Critici vinden dat zo'n label zich moeilijk laat toetsen; voorstanders zien het als een identiteit buiten het man/vrouw-schema.
Definitie volgens voorstanders
Een identiteit die zich verzet tegen de indeling man/vrouw. Inhoudelijk overlapt het met non-binair, maar de toon is politieker en theoretischer: het label is tegelijk een persoonlijke claim en een verzet tegen het categoriesysteem.
Oorsprong
De term werd gepopulariseerd door Riki Wilchins, die hem in 1995 gebruikte in de nieuwsbrief In Your Face. Een theoretische voedingsbodem was Gender Trouble (1990) van Judith Butler; zie ook performatieve spraakdaad en queer-theorie. Later werd "non-binair" de gangbaardere overkoepelende term; zie de verspreiding sinds 2010.
Kritiek: moeilijk te toetsen
Critici merken op dat genderqueer gender beschouwt als een sociale constructie zonder vaste referent; als ook elke poging tot onderbouwing als machtsuitoefening wordt gezien, valt de claim niet meer te toetsen. Kathleen Stock (Material Girls, 2021) bekritiseert de theorie dat genderidentiteit maatschappelijk zwaarder zou moeten wegen dan biologisch geslacht.
Er is geen meetbare marker die de claim bevestigt of weerlegt; de enige bron is zelfrapportage. Zie ook cirkelredenering en onfalsifieerbaarheid.
Wat de bronnen zeggen over behandeling
De Cass Review (2024) noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie "an area of remarkably weak evidence" en schrijft dat slechts drie richtlijnen de behandeling van non-binaire jongeren bespreken: de Zweedse en de Noorse raden hormoonbehandeling voor deze groep af wegens gebrek aan bewijs, terwijl WPATH wel op maat gemaakte hormoonbehandeling aanbeveelt (bron). SBU (2022) vond het bewijs onvoldoende om de effecten van puberteitsremmers en cross-sekse hormonen te beoordelen (bron). Zie ook detransitie-onderzoek.
Verwante identiteiten
Non-binair — hedendaagse equivalent.
Androgyn — overlap in expressie.
Two-Spirit — culturele variant.
Veelgestelde vragen
Inhoudelijk nauwelijks. Genderqueer is politieker van toon; non-binair is de gangbaardere term geworden.
Nee. Het is een term uit het queer-activisme, bedoeld als kritiek op categorisering.
Riki Wilchins gebruikte hem in 1995 in de nieuwsbrief In Your Face.
Nee. Het komt niet voor in de DSM-5-TR of de ICD-11.
Bronnen
- Wilchins, R. (1995). In Your Face: Political Activism Against Gender Oppression. transgenderlawcenter.org.
- Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Routledge.
- Stock, K. (2021). Material Girls. Fleet.
- Joyce, H. (2021). Trans: When Ideology Meets Reality. Oneworld.
- Levine, S. B. (2022). Reflections on the clinician's role with individuals who self-identify as transgender. Archives of Sexual Behavior, 51, 3527–3536.