Home › Kritiek › Zijn versus voelen

Zijn versus voelen: feit en gevoel onderscheiden

Een man kán zich vrouw voelen — maar dat maakt hem geen vrouw. Het verschil tussen "zijn" en "voelen" is geen detail; het is het hart van de gender-discussie.

De semantische slip

In normale taal onderscheiden we "X zich Y voelen" van "X is Y". Wie zich ongelukkig voelt, hoeft niet ongelukkig te zijn (kan situatiegebonden zijn). Wie zich te dik voelt bij gewicht 50 kg, is niet te dik — heeft een vertekend lichaamsbeeld. Wie zich rijk voelt zonder geld, heeft een gevoel, geen vermogen. Bij gender wordt deze elementaire distinctie ineens verlaten: voelen wordt zijn.

De fenomenologie van het voelen

Wat betekent het "zich vrouw te voelen"? Een man die nooit een vrouw is geweest, heeft geen toegang tot het vrouwelijke ervaringsdomein. Hij heeft hoogstens een idee van wat hij denkt dat een vrouw voelt — een stereotype. Susan Stryker en andere transgender-theoretici hebben dit zelf erkend: "voelen" is hier gemodelleerd op cultureel beschikbare beelden, niet op feitelijke kennis.

Categoriefout

Gilbert Ryle benoemde de "categoriefout": een denkbeeld in de verkeerde logische categorie plaatsen. "Zijn een vrouw" hoort thuis in de categorie van biologische en sociale feiten. "Voelen zoals een vrouw" hoort in de categorie van subjectieve ervaringen. Het tweede impliceert niet het eerste — net zoals "voelen alsof ik vlieg" niet impliceert dat ik vlieg.

Het democratische gevolg

Wanneer gevoel publieke status van feit krijgt, ontstaat een gevaarlijk precedent. Anderen moeten een claim die ze niet kunnen verifiëren accepteren als waar. Dit is in directe strijd met liberale epistemische normen, waarin we feiten en gevoelens onderscheiden om ruzies te kunnen oplossen. Zie ook ontkenning van realiteit.

Mogen mensen niet voelen wat ze willen?

Maar gender is toch sociaal?