Home › Kritiek › Onfalsifieerbaar

Onfalsifieerbaar: geen wetenschap zonder weerlegbaarheid

Karl Popper stelde: een claim is pas wetenschappelijk als er een denkbare observatie bestaat die hem zou kunnen weerleggen. Bij genderidentiteit bestaat zo'n observatie niet.

Het Popper-criterium

In The Logic of Scientific Discovery (1934) formuleerde Karl Popper het falsificatiebeginsel. Een uitspraak als "alle zwanen zijn wit" is wetenschappelijk omdat één zwarte zwaan haar weerlegt. Een uitspraak als "X heeft een innerlijke vrouwelijke essentie" kan nooit worden weerlegd: elke gedraging, elk hormoonprofiel en elke hersenscan kan post hoc met de claim verzoend worden.

Toepassing op genderidentiteit

Stel iemand met XY-chromosomen, mannelijke gameten, mannelijke socialisatie en geen dysphorie claimt een vrouwelijke genderidentiteit. Welke observatie zou deze claim weerleggen? Het antwoord van de affirmatieve doctrine is: geen enkele. Daarmee verschuift de claim van het domein van de wetenschap naar dat van de metafysica of geloof.

Vergelijking met pseudowetenschap

Popper bekritiseerde Freudiaanse psychoanalyse en astrologie juist omdat elke uitkomst de theorie leek te bevestigen. Genderidentiteit deelt deze eigenschap: presenteert iemand zich vrouwelijk, dan bevestigt dat de identiteit; presenteert iemand zich mannelijk, dan is dat "mannelijke expressie van een vrouwelijke identiteit". Theorieën die alles verklaren, verklaren niets.

Ad-hoc-redden van de theorie

Wanneer empirisch onderzoek geen consistente hersenmarker oplevert, wordt de theorie niet verworpen maar uitgebreid: er zijn nu "vele genderidentiteiten" zonder gemeenschappelijke basis. Dit is wat Popper "immuniserende strategieën" noemde — ad-hoc-aanpassingen die de theorie redden ten koste van haar wetenschappelijke status.

Is alles wat niet falsifieerbaar is onzin?

Geldt Popper nog?