Home › Kritiek › Performatieve spraakdaad

Performatieve spraakdaad: Butler ontleed

Judith Butler stelde dat gender "performatief" is — voortdurend opgevoerd. Hedendaagse activisten claimen tegelijk dat gender een onveranderlijke essentie is. Beide kan niet.

Butlers oorspronkelijke these

In Gender Trouble (1990) baseerde Judith Butler zich op J. L. Austins notie van performatieve spraakdaden ("ik beloof", "ik doop dit schip..."). Butler claimde dat gender niet de uitdrukking is van een innerlijke essentie, maar door herhaalde handelingen wordt geconstitueerd: "There is no gender identity behind the expressions of gender". Gender is wat je doet, niet wat je bent.

De interne contradictie

Het hedendaagse trans-activisme erft Butlers woord "performativiteit" maar omarmt het tegenovergestelde idee: dat er wél een innerlijke, onveranderlijke genderidentiteit bestaat, los van handelen. De claim "ik ben altijd al een vrouw geweest, ook voor mijn transitie" is precies wat Butler ontkende. Het activisme staat dus op twee onverenigbare benen: anti-essentialistisch theoretisch fundament, essentialistische politieke claim.

De problemen met Butlers these zelf

Ook Butlers oorspronkelijke positie is filosofisch kwetsbaar. Performativiteit verklaart niet hoe genderidentiteit gedeeld kan zijn (waardoor wéten we welke "rol" we opvoeren?), waarom mensen er dysphoor over kunnen zijn vóór ze de rol oppakken, en hoe het verschilt van rolgedrag zonder identiteits-claim. Susan Bordo en Martha Nussbaum hebben deze problemen scherp geanalyseerd.

Politieke functie

Het tegelijk gebruiken van anti-essentialisme (om biologisch geslacht te ondergraven) en essentialisme (om innerlijke genderidentiteit te claimen) is wat Kathleen Stock "double-talk" noemt. Het functioneert retorisch — niet logisch. Wie de critici tegenkomt op het ene been, springt naar het andere. Zie ook sociaal constructionisme.

Geloven activisten dan in twee dingen tegelijk?

Heeft Butler dat zelf opgelost?