Home › Concept › Foucault

Foucault en gender: discours produceert het subject

Michel Foucault toonde aan hoe medische en juridische discoursen de categorieën produceren die ze beweren te beschrijven. Toegepast op vandaag: ‘transgender’ is geen ontdekking maar een 20e-eeuws klinisch construct, dat sinds 2010 via sociale media massaal is verspreid en als ideologisch geloof aan kinderen wordt opgelegd.

Seksualiteit als discours

In Histoire de la sexualité (1976) stelde Foucault dat ‘seksualiteit’ geen natuurlijk gegeven is, maar een 19e-eeuws discours dat door medici, juristen en pedagogen werd geproduceerd om de bevolking te disciplineren. Categorieën als ‘homoseksueel’ of ‘transseksueel’ worden niet ontdekt, maar geproduceerd. De analyse past — onbedoeld voor de queer-theorie — perfect op het concept genderidentiteit: een 20e-eeuwse klinische uitvinding van John Money en Robert Stoller die zich tot universele waarheid uitriep.

Centraal staat de notie van subjectivatie: personen worden tot subjecten gemaakt door de categorieën waarin discours hen plaatst. Wie zich vandaag als ‘transgender’ of ‘non-binair’ identificeert, doet dat in termen die binnen vijftig jaar zijn ontstaan, gepropageerd door klinieken en sinds 2010 versneld door sociale media — zie verspreiding 2010 en Littman ROGD. Dat ondergraaft elke claim dat zulke categorieën aangeboren of universeel zijn.

Biopolitiek en de medische machine

Foucaults notie van biopolitiek — macht die zich richt op het beheer van lichamen en populaties — verklaart waarom de medische beroepsgroep zo centraal staat in de geschiedenis van transgenderzorg. Klinieken als Johns Hopkins en later Tavistock waren niet alleen behandelaars maar producenten van het categorie-systeem dat ze behandelden. De Cass Review (2024) documenteert hoe Tavistock decennialang categorieën produceerde, behandelde en als evidence-based normaliseerde — zonder externe toetsing, en zonder dat de evidence-basis ooit standhield.

Foucault tegen Butler — en tegen het hedendaagse activisme

Pikant is dat Foucaults methode — historische deconstructie van categorieën — zich ook tegen Butler en het hedendaagse gender-activisme keert. Als ‘homoseksueel’ een 19e-eeuws construct is, dan is ‘transgender’ een 20e-eeuws construct. Zelfidentificatie als trans is dan even cultureel bepaald als de categorieën die Foucault analyseerde. Kathleen Stock (2021) maakt dit argument scherp: een consequente foucaultiaanse lezing kan geen ‘aangeboren genderidentiteit’ verdedigen — dat is precies het soort universele waarheidsclaim dat Foucault deconstrueerde. Het activisme leent Foucaults instrumenten en negeert zijn conclusies.

De cirkel van diagnose en zorg

Een consequente foucaultiaanse lezing betekent dat een arts zich bewust moet zijn van zijn rol in de productie van de categorie die hij diagnosticeert. De gender-affirmatieve zorg presteert het tegenovergestelde: de behandelaar produceert door de diagnose de patiënt die hij vervolgens medicaliseert. Kind komt binnen met sociale dysforie, gaat eruit met onomkeerbare ingrepen. Levine (2022) noemt dit ‘ideologization of medicine’. Op deze cyclus rusten puberteitsblokkers bij kinderen, mastectomieën bij gezonde meisjes, een opkomende detransitie-cohort en het wegvegen van de categorie vrouw. Kritiek wordt als haat weggezet; clinici die afwijken worden monddood gemaakt — Tavistock ontsloeg klokkenluiders, Cass-deelnemers werden persoonlijk aangevallen.

Veelgestelde vragen

Was Foucault een gender-theoreticus?

Steunt Foucaults werk transactivisme?

Wat is biopolitiek?