Home › Onderzoek › Detransitie

Detransitie-onderzoek (Vandenbussche, Littman, Boyd)

Detransitie — terugkeer naar het geboortegeslacht na een eerder begonnen medische of chirurgische transitie (Cass Review, par. 15.44; bij alleen een sociale transitie spreekt de Cass Review van desistance) — is een onderwerp waarover betrouwbare cijfers ontbreken: wie detransitioneert keert vaak niet terug naar de kliniek en de follow-up in studies is te kort om het te zien (par. 15.50).

Vandenbussche (2021/2022) — een enquête onder 237 detransitioners

Elie Vandenbussche, zelf detransitioner, publiceerde in het Journal of Homosexuality (2022; online 2021) een online enquêtestudie onder 237 detransitioners uit online detrans-gemeenschappen, dus niet uit klinieken. De steekproef is zelf aangemeld en daarom niet representatief voor alle detransitioners. Uit de grafiek over de redenen om te detransitioneren in de Cass Review (par. 15.54):

• 70% besefte dat hun genderdysforie met andere problemen samenhing.
• 62% noemde gezondheidszorgen.
• 50% zei dat de transitie niet hielp tegen hun dysforie.
• 34% zei dat de dysforie vanzelf was overgegaan.

De studie wordt aangehaald in de Cass Review. Vandenbussche zet haar werk voort via post-trans.com. Een uitgebreide bespreking staat op transitieschade.nl/detrans/onderzoek-vandenbussche.

Littman (2021)

Lisa Littman (2021, Archives of Sexual Behavior) vroeg 100 zelf aangemelde detransitioners, geworven via sociale media en mailinglijsten, naar hun ervaringen (bron); haar steekproef is niet representatief voor alle detransitioners:

• 69% was bij de geboorte als meisje geregistreerd, 31% als jongen.
• 60% voelde zich meer op hun gemak in hun geboortegeslacht; 49% maakte zich zorgen over medische complicaties; 38% kwam tot de overtuiging dat de dysforie een specifieke oorzaak had, zoals trauma, misbruik of een psychische aandoening.
• 55% vond dat zij vóór de transitie geen adequate beoordeling door een arts of psychische zorgverlener kreeg.
• Slechts 24% liet de behandelaars weten dat zij waren gedetransitioneerd.

Boyd (2022), Hall (2021) en Roberts (2022)

Boyd e.a. (2022, Healthcare) beschreven een kwaliteitsonderzoek in één Engelse huisartsenpraktijk met meerdere vestigingen en 68 patiënten: van de 41 die hormonen waren gestart, stopten er 8 (20%) na gemiddeld 5 jaar; meer dan de helft van de stoppers noemde spijt of een detransitie-ervaring (bron; Cass Review, par. 15.51). Hall e.a. (2021, BJPsych Open) vonden in de dossiers van 175 uit een Britse volwassenenkliniek ontslagen cliënten 12 gevallen (6,9%) van detransitie (Cass Review, par. 15.49). Roberts e.a. (2022, US Military Health System) vonden na vier jaar een voortzettingspercentage van hormonen van 70,2% (dus 29,8% stopte), hoger bij wie als minderjarige begon; stoppen is niet hetzelfde als spijt of detransitie (bron).

Hoeveel detransitioners zijn er werkelijk?

Niemand weet het precies. Volgens de Cass Review (par. 15.50) zijn schattingen uit kliniekgegevens moeilijk te bepalen: wie detransitioneert keert vaak niet terug naar de kliniek, volgens clinici duurt het 5 tot 10 jaar voordat iemand detransitioneert (langer dan de meeste follow-up) en de sterke stijging van aanmeldingen begon pas in 2014. De cijfers hierboven (6,9%, 20%, 29,8% stoppers) verschillen sterk in definitie en populatie. Voor spijt na genderbevestigende operaties noemt WPATH 0,3–3,8% (SOC8; op basis van meerdere studies, onder meer het Amsterdamse Wiepjes-cohort). Zie ook het spijtonderzoek voor de methodologische ontleding van Bustos 2021.

Stemmen van detransitioners

Hieronder enkele publiek bekende detransitioners. Wat zij over hun behandeling zeggen is hun eigen weergave; in rechtszaken zijn het stellingen van de eisers, geen vastgestelde feiten.

Onbekende cijfers

De Cass Review schrijft dat het percentage mensen dat na hormoonbehandeling detransitioneert onbekend is, omdat langlopend vervolgonderzoek ontbreekt (bron). Ook de Gezondheidsraad schreef in 2026 dat over het aantal gevallen van spijt geen definitieve conclusies te trekken zijn, vanwege de veelal korte follow-upduur en de substantiële uitval in studies (bron). Zie ook Nederlandse detransitioners — de stemmen die niet gehoord worden.

Onomkeerbare schade die blijft

Hormonen en chirurgie hebben deels onomkeerbare gevolgen, ook voor wie later detransitioneert.

• Borstweefsel: bij een mastectomie wordt het grootste deel van het klierweefsel verwijderd; een reconstructie herstelt de melkklieren niet. Zie onomkeerbaar verlies van borstweefsel.
• Vruchtbaarheid: volgens de Cass Review kunnen cross-sekse hormonen goed leiden tot verlies van vruchtbaarheid; over het effect van puberteitsremmers op de vruchtbaarheid is het bewijs onvoldoende of tegenstrijdig (bron). Gonadectomie sluit voortplanting definitief uit. Zie onvruchtbaarheid na hormonen en chirurgie.
• Stem, haargroei, genitale chirurgie: testosteron verlaagt de stem permanent en veroorzaakt onomkeerbare baardgroei en mannelijke kaalheid. Genitale chirurgie is onomkeerbaar. Het overzicht op transitieschade.nl/schade documenteert dertien specifieke schadecategorieën.

$2 miljoen voor detransitioner — Amerikaans vonnis (januari 2026)

Eind januari 2026 kende een jury in White Plains (New York) twee miljoen dollar schadevergoeding toe aan de 22-jarige Fox Varian, die in 2019, op 16-jarige leeftijd, een dubbele mastectomie onderging. Zij beschuldigde haar psycholoog en haar plastisch chirurg ervan haar niet adequaat te hebben geïnformeerd over de risico's en van de zorgstandaarden te zijn afgeweken; de jury volgde haar daarin. Volgens Metro Weekly is het de eerste succesvolle medische aansprakelijkheidszaak van een detransitioner (bron). Zie het volledige bericht.

Vasterman en Kuitenbrouwer: het Dutch Protocol is onhoudbaar

Mediasocioloog Peter Vasterman en journalist Jan Kuitenbrouwer schreven in NRC (28 april 2024) dat het Dutch Protocol na de Cass Review "een medische Titanic, op weg naar een ijsberg" is — een experimentele behandeling van een onvoldoende begrepen aandoening, aldus de auteurs. Zij wijzen erop dat de patiëntenpopulatie (vooral meisjes met psychische problemen) sterk afwijkt van de groep waarvoor het protocol werd bedacht en dat er geen onderzoeken met een niet-behandelde controlegroep zijn. Zij pleiten voor een onafhankelijk onderzoek door de Gezondheidsraad, een audit van het besluitvormingsproces in de spreekkamers en onderzoek naar de langetermijneffecten op basis van patiëntendossiers (bron). De Gezondheidsraad bracht op 30 juni 2026 een advies uit over transgenderzorg voor jongeren (bron). Zie de volledige reconstructie op dutchprotocol.nl en de VUmc-protocolkritiek.

Een onzichtbare groep

De Cass Review schrijft dat er te weinig adequate zorg is voor mensen die detransitioneren en die uiteenlopende lichamelijke en psychische behoeften hebben (par. 15.52; bron). Wat hormonen of operaties aan het lichaam hebben veranderd, is deels onomkeerbaar.