Home › Concept › Yogyakarta-principes

Yogyakarta-principes

De Yogyakarta-principes (2006, aangevuld in 2017) zijn geen VN-verdrag. Het is een document van mensenrechtenexperts dat niet door staten is aangenomen en juridisch niet bindend is (bron). Toch worden de principes in beleid over genderidentiteit vaak aangehaald.

Wat het document is

Van 6 tot 9 november 2006 kwamen mensenrechtenexperts bijeen aan de Gadjah Mada-universiteit in Yogyakarta, op een bijeenkomst georganiseerd door de International Commission of Jurists en de International Service for Human Rights. Zij stelden 29 principes op over seksuele oriëntatie en genderidentiteit; het document werd in maart 2007 in Genève gepresenteerd (bron).

Op 10 november 2017 volgden met de Yogyakarta Principles plus 10 negen extra principes (30 tot en met 38) en aanvullende verplichtingen voor staten, onder meer over genderexpressie en geslachtskenmerken (bron).

Geen bindend recht — wel beleidshefboom

De principes zijn niet door staten in een verdrag aangenomen en vormen op zichzelf geen juridisch bindend onderdeel van het internationale mensenrecht; ze zijn bedoeld als hulpmiddel bij de uitleg van mensenrechtenverdragen. Sommige staten hebben er bezwaren tegen geuit en de VN heeft ze nooit aanvaard (bron).

Helen Joyce betoogt in Trans (2021) dat de lobby van trans-activisten ervoor zorgde dat genderidentiteit in beleid de plaats van biologisch geslacht kon innemen (bron). Kathleen Stock (Material Girls, 2021) bekritiseert de theorie dat genderidentiteit maatschappelijk zwaarder zou moeten wegen dan biologisch geslacht.

Effect op nationaal beleid

Verschillende landen voerden juridische zelfidentificatie in, zoals Argentinië (2012), Ierland (2015) en Malta (2015). Nederland heeft sinds 2014 een Transgenderwet die een deskundigenverklaring vereist; het wetsvoorstel om die verklaring te schrappen (35825) werd in 2025 ingetrokken (bron). Zie ook de Nederlandse uitrol en de Europese uitrol.

Het juridische dossier over de Transgenderwet en zelf-identificatie staat op zelfidentificatie.nl.

Samenhang met medische classificaties

Zie voor de medische kant de DSM-evolutie en de ICD-evolutie, en over de rol van zelfrapportage als bron. Over de WPATH-richtlijnen zie de WPATH Files.

Veelgestelde vragen