Home › Concept › Queer-theorie

Queer-theorie: filosofie en politieke kritiek, geen empirische discipline

Queer-theorie is een academische stroming die in 1990 ontstond. Ze werkt met tekstanalyse en politieke kritiek in plaats van met toetsbare hypothesen. Dat een stroming invloedrijk is, maakt haar nog niet empirisch gevalideerd.

Ontstaan en kernfiguren

De term ‘queer theory’ werd gemunt door Teresa de Lauretis, die in 1990 de eerste conferentie over dit onderwerp organiseerde (bron). Eve Kosofsky Sedgwick (Epistemology of the Closet, 1990) en Judith Butler's Gender Trouble (1990) behoren tot de kernteksten (bron, bron). De stroming ziet kennisproductie als verbonden met machtsverhoudingen. De Lauretis liet de term ongeveer drie jaar later weer los, omdat hij volgens het overzicht van Annamarie Jagose was overgenomen door de mainstream-krachten en instellingen waartegen hij was gemunt (bron).

Geen empirische discipline

Queer-theorie werkt vooral met tekstanalyse en politieke kritiek en levert zelden toetsbare hypothesen op. Daarmee mist ze de zelfcorrectie van empirisch onderzoek. Zie onfalsifieerbaar: een theorie die elk tegenvoorbeeld herinterpreteert als bewijs voor zichzelf, is moeilijk te weerleggen. Helen Pluckrose en James Lindsay bespreken queer-theorie in Cynical Theories (2020) als een van de velden waarin volgens hen ‘applied postmodernism’ is ontstaan (bron).

Invloed buiten de universiteit

Helen Joyce betoogt in Trans (2021) dat de lobby van transactivisten ervoor zorgde dat genderidentiteit in beleid de plaats van biologisch geslacht kon innemen (bron). De Yogyakarta-principes zijn in 2006 opgesteld door een groep mensenrechtendeskundigen en niet bij verdrag door staten of de VN aangenomen (bron). Hoeveel invloed academische stromingen hebben gehad op beleid en richtlijnen, is een vraag die dit artikel niet beantwoordt: daarvoor is geen onderzoek gevonden.

De klinische context

De Cass Review (2024) noemt de genderzorg voor jongeren in het voorwoord ‘an area of remarkably weak evidence’ (bron). Cass schrijft (par. 9.32) dat WPATH 8 de sterkte van het bewijs overschat, en noemt de organisatie zeer invloedrijk voor de internationale praktijk (bron). Het rapport noemt queer-theorie niet en legt geen verband tussen academische stromingen en richtlijnen. Cass schrijft in het voorwoord ook dat er weinig andere terreinen in de zorg zijn waar professionals zo bang zijn om openlijk hun mening te geven (bron). Kathleen Stock maakte op 28 oktober 2021 haar vertrek bij de University of Sussex bekend, na een controverse over haar opvattingen over transrechten (bron).

Veelgestelde vragen