Home › Kritiek › Zijn versus voelen

Zijn versus voelen: gevoel is geen feit

Een man kán zich vrouw voelen — maar dat maakt hem geen vrouw. Het verschil tussen "zijn" en "voelen" is geen detail; het is het hart van de gender-discussie. Een meisje met anorexia voelt zich oprecht dik — en is dun. Niemand zal haar gevoel bevestigen door haar te helpen afvallen. Bij gender wordt precies die verwarring als waarheid afgedwongen.

De semantische slip

In normale taal onderscheiden we "X zich Y voelen" van "X is Y". Wie zich ongelukkig voelt hoeft niet ongelukkig te zijn. Wie zich te dik voelt bij 50 kg, is niet te dik — heeft een vertekend lichaamsbeeld. Wie zich rijk voelt zonder geld heeft een gevoel, geen vermogen. Bij gender wordt deze elementaire distinctie verlaten: voelen wordt zijn, en wie het verschil benoemt heet hater.

Het tegenvoorbeeld: anorexia

Anorexia nervosa is een paradigma. De patiënt ervaart zich oprecht en intens als te dik, zelfs bij ernstig ondergewicht. Clinici nemen dat gevoel niet als reden om de patiënt te helpen afvallen. Bij body integrity dysphoria (BID) hetzelfde: het verlangen naar amputatie van gezonde ledematen wordt in de reguliere zorg niet op verzoek ingewilligd (bron). Alleen bij gender wordt het tegenovergestelde model — bevestig het gevoel, grijp in het lichaam in — gepresenteerd als zorg. Zie ook ontkenning van realiteit.

De fenomenologie van het voelen

Wat betekent "zich vrouw voelen"? Een man die nooit een vrouw is geweest heeft geen toegang tot het vrouwelijke ervaringsdomein. Hij heeft hoogstens een idee van wat hij dénkt dat een vrouw voelt — een stereotype. Vrouwen worden niet vrouw door zich vrouwelijk te kleden, op te maken of zich onderdanig op te stellen; die rolverwachtingen zijn precies wat het feminisme bestreed. De Blanchard-typologie stelt autogynefilie voor als verklaring van de "vrouw-ervaring" bij een deel van de gevallen die op volwassen leeftijd beginnen (bron); de theorie is omstreden. Zie Blanchard-typologie.

Categoriefout

Gilbert Ryle benoemde de "categoriefout": een denkbeeld in de verkeerde logische categorie plaatsen. "Een vrouw zijn" hoort in de categorie van biologische en sociale feiten. "Voelen zoals een vrouw" hoort in de categorie van subjectieve ervaringen. Het tweede impliceert niet het eerste — net zomin als "voelen alsof ik vlieg" impliceert dat ik vlieg. Zie ook ontologie van identiteit en cirkelredenering.

De schade van het verheffen van gevoel tot feit

Wanneer gevoel de publieke status van feit krijgt, worden anderen gedwongen onverifieerbare claims als waar te accepteren. Daarop rusten puberteitsremmers bij kinderen en juridische zelfidentificatie. Voor minderjarigen vonden systematische reviews (Cass Review 2024; Ludvigsson e.a. 2023) geen onderzoek van hoge kwaliteit dat aantoont dat puberteitsremmers en hormonen de mentale gezondheid op lange termijn verbeteren; sommige mensen detransitioneren ook.