Home › Kritiek › Sociaal constructionisme

Sociaal constructionisme: essentialisme verkleed

Het hedendaagse gender-activisme presenteert zich constructionistisch om biologisch geslacht te ondergraven, maar smokkelt vervolgens een onveranderlijke innerlijke essentie binnen: ‘ik ben altijd al een vrouw geweest’. Dat is een ideologisch geloof in essentialisme verkleed als constructionisme. Op die incoherentie rusten puberteitsblokkers, mastectomieën bij gezonde meisjes en het wegvegen van de categorie vrouw.

Wat constructionisme zegt

Sociaal constructionisme stelt dat categorieën als ras, klasse en genderrol historisch en cultureel gevormd zijn, niet aangeboren. Ian Hacking onderscheidde in The Social Construction of What? (1999) interactieve categorieën (mensen veranderen doordat ze erop reageren) van indifferente categorieën (een quark verandert niet door zijn naam). Een rol is geconstrueerd; een gameet is dat niet. Het verwarren van deze twee niveaus ligt aan de basis van het hedendaagse genderdogma.

De legitieme inzichten

Tweede-golf feminisme heeft terecht laten zien dat gender-rollen — huisvrouw, weak sex, uitsluiting van publieke functies — historisch zijn opgelegd. Mannelijke en vrouwelijke rolverwachtingen variëren cross-cultureel. Dit zijn solide sociologische bevindingen, geen carte blanche voor het wegvegen van biologisch geslacht. Zie ook sex versus gender.

De smokkel: essentialisme verkleed

Het hedendaagse activisme beroept zich op anti-essentialisme om biologisch geslacht ondergeschikt te maken, en eist tegelijk een aangeboren, onveranderlijke innerlijke genderidentiteit. "Ik ben altijd al een vrouw geweest, ook als peuter" is een zuiver essentialistische claim, die van een seculiere ziel. Zie essentialisme versus constructionisme en metafysische claim.

Drie grenzen die het activisme negeert

1. Geconstrueerd ≠ veranderbaar door zelfverklaring. Geld is geconstrueerd; niemand wordt rijk door zichzelf rijk te verklaren. 2. Niet alles in gender is cultureel; biologie speelt mee (Baron-Cohen, Trivers). 3. Het sex/gender-onderscheid veronderstelt dat sekse juist niet geconstrueerd is; anders valt de hele theorie. Kathleen Stock bekritiseert in Material Girls (2021) de theorie dat ieder mens een innerlijke genderidentiteit heeft die maatschappelijk zwaarder zou moeten wegen dan biologisch geslacht, en onderscheidt vier betekenissen van het woord "gender" (bron).

Het gevolg: een onfalsifieerbare doctrine

Een theorie die per situatie wisselt tussen constructionisme en essentialisme, kan nooit weerlegd worden. Wie sekse-realisme inbrengt, krijgt te horen: sekse is sociaal toegekend. Wie fluïditeit van identiteit aanvoert, hoort: trans-zijn is aangeboren. Dat is geen wetenschap maar dogma — zie onfalsifieerbaar en cirkelredenering. Helen Joyce (Trans, 2021) betoogt dat de lobby van trans-activisten ervoor zorgde dat genderidentiteit in beleid de plaats van biologisch geslacht kon innemen (bron).

De schade

Op deze doctrine rusten puberteitsremmers bij kinderen en juridische zelfidentificatie, met gevolgen voor recht, sport, opvang en gevangenissen. Hilary Cass schrijft in het voorwoord van haar eindrapport dat er weinig andere gebieden in de zorg zijn waar professionals zo bang zijn om openlijk hun mening te geven (bron). Kathleen Stock maakte op 28 oktober 2021 haar vertrek bij de University of Sussex bekend, na een controverse over haar opvattingen over transrechten (bron). De Cass Review (2024) noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie "an area of remarkably weak evidence" (bron). Zie ook detransitie-onderzoek.

Veelgestelde vragen