Wat het artikel beweert

In maart 2026 publiceerde het tijdschrift Frontiers in Psychology een artikel met de titel "Gender euphoria reimagined: toward an Extended Theory of Trans-Identity", van de onderzoekers Mary Angelene J. en Alamelu C. De auteurs bouwen voort op een bestaand model van Nagoshi e.a., dat transgenderidentiteit beschrijft langs drie assen: het lichamelijke, het zelf-geconstrueerde en het sociaal geconstrueerde. Hun "nieuwe" bijdrage is een vierde as: identiteit die ontstaat door creatieve expressie — dans, theater, schrijven, bloggen.

Het artikel definieert "gender euforie" als het gevoel van vreugde en vervulling dat ontstaat wanneer genderidentiteit, genderexpressie en bevestiging (affirmation) authentiek en congruent zijn met het "innerlijk vergenderde zelf". Die formulering veronderstelt dus al precies wat ter discussie staat: dat er een innerlijk, van het lichaam los te maken "vergenderd zelf" bestaat dat op bevestiging wacht. Zie ook onze uitleg van genderidentiteit als metafysische claim.

De methode: een steekproef van één

Hier wordt het interessant. De onderzoeksmethode is geen enquête, geen cohortstudie, geen interviewreeks. Het is een literaire textanalyse van exact één boek: de autobiografie "I Am Vidya: A Transgender's Journey" (2013) van de Indiase trans vrouw en theatermaakster Living Smile Vidya. De auteurs lopen door haar levensverhaal en wijzen passages aan waarin volgens hen elk van de vier dimensies bijdraagt aan "gender euforie".

Dat is, methodologisch, een enkele gevalsbeschrijving die tot een algemene theorie wordt verheven. De auteurs erkennen dit zelf met zoveel woorden: hun kader steunt uitsluitend op de autobiografie van één trans vrouw uit India, bevat geen enkel trans mannelijk perspectief, en is mogelijk niet te generaliseren buiten mensen die actief kunst beoefenen. Toch presenteert de titel dit als een "Extended Theory" — een theorie, geen hypothese, geen suggestie voor vervolgonderzoek.

Wat hier structureel misgaat

Dit is geen incident. Het is een voorbeeld van een terugkerend patroon in het onderzoek naar genderidentiteit: het concept wordt zelden getoetst aan onafhankelijk, meetbaar bewijs, en steunt in de praktijk vrijwel altijd op zelfrapportage — hier zelfs op de zelfrapportage van precies één persoon, achteraf geïnterpreteerd door twee onderzoekers die niet de auteur van het boek zijn. Wij bespraken dit patroon eerder uitgebreider in het artikel over zelfrapportage als enige bron voor claims over genderidentiteit.

Een theorie die alleen bevestigende gevallen citeert en nergens een toets formuleert waarmee ze zou kunnen sneuvelen, voldoet niet aan een kernvoorwaarde voor wetenschappelijke kennis: falsifieerbaarheid. Onze analyse van genderidentiteit als onfalsifieerbaar concept gaat dieper in op waarom dat een probleem is, niet een pietluttigheid.

Het probleem is niet dat Vidya's verhaal onwaar of onbelangrijk zou zijn — persoonlijke verhalen kunnen waardevol zijn als illustratie. Het probleem is de sprong: van "dit is wat één iemand beschrijft mee te maken" naar "dit is een uitbreiding van een algemene wetenschappelijke theorie over hoe transgenderidentiteit ontstaat". Diezelfde sprong duikt op in juridische en beleidsdiscussies, waar zelfverklaring van identiteit eveneens als vaststaand uitgangspunt wordt genomen in plaats van als iets dat onderbouwing behoeft — zie het juridische dossier op Zelfidentificatie.nl over hoe zelfidentificatie in de Nederlandse wet wordt behandeld als premisse, niet als conclusie.

Wat een steviger onderbouwing zou vergen

Dat is niet hetzelfde als zeggen dat het onderwerp geen serieus onderzoek verdient. Een claim dat creatieve expressie bijdraagt aan hoe mensen hun identiteit ervaren, is op zichzelf plausibel en zelfs interessant. Maar om daar een "theorie" van te maken die als algemeen geldig wordt gepresenteerd, zou minimaal nodig zijn: meerdere onafhankelijke gevalsbeschrijvingen, uiteenlopend in geslacht, land en achtergrond, een vooraf geformuleerde voorspelling die ook zou kunnen mislukken, en idealiter een vergelijking met mensen die geen "gender euforie" rapporteren. Niets daarvan is hier aanwezig. Het artikel citeert zichzelf feitelijk als bewijs voor zijn eigen conclusie: de theorie wordt toegepast op het boek, en het boek bevestigt de theorie, waarna dat wordt gepresenteerd als een uitbreiding van kennis.

Waarom dit meer is dan een academische curiositeit

Artikelen als dit worden, eenmaal gepubliceerd in een peer-reviewed tijdschrift, vaak zonder verdere kanttekening geciteerd in latere literatuurstudies, beleidsstukken en trainingen voor zorgverleners — als "het onderzoek toont aan". Op die manier stapelt een steeds dikkere laag theorie zich op een fundament dat, uitgeschreven, neerkomt op: de interpretatie van twee onderzoekers van wat één persoon in haar memoires schreef. Voor een onderwerp waarop ingrijpende, deels onomkeerbare medische beslissingen worden gebaseerd, is dat een smalle basis.

Bronnen

Mary Angelene J. & Alamelu C., "Gender euphoria reimagined: toward an Extended Theory of Trans-Identity", Frontiers in Psychology, deel 17, 13 maart 2026. doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1738195

Living Smile Vidya, I Am Vidya: A Transgender's Journey, Rupa Publications, 2013 (het besproken bronmateriaal van het Frontiers-artikel).

Nienke Vogelaar

Redactie