Waarom identificeren steeds meer adolescente jongens en jonge mannen zich als transgender? Op de nieuwsbrief gender:hacked ging Sarah Mittermaier daarover in gesprek met klinisch psycholoog Joe Burgo. Zijn antwoord gaat niet over een aangeboren genderidentiteit, maar over een cultuur die jongens in de steek laat op het moment dat ze man moeten worden. Burgo behandelt in zijn praktijk al jaren jongens en jonge mannen met genderdysforie, en ziet daarin een patroon dat volgens hem structureel wordt onderschat.

Een cultuur die faalt in het opvoeden van jongens

Burgo wijst op een opeenstapeling van factoren: het verdwijnen van fabrieksbanen die vroeger een vanzelfsprekende route naar volwassenheid en mannelijke trots boden, de wijdverbreide aanname dat gender puur een sociale constructie is, therapeutische richtlijnen die mannelijkheid al snel als 'toxisch' framen, en het verdwijnen van plekken die uitsluitend voor jongens en mannen waren. Volgens hem is het resultaat een cultuur die, in zijn woorden, jongens niet meer leert hoe ze man moeten worden.

Twee heel verschillende routes

Burgo onderscheidt twee groepen die in de praktijk vaak op één hoop worden gegooid. Aan de ene kant staan wat hij ROGD-jongens noemt (rapid-onset gender dysphoria): meestal wat eigenzinnige pubers die op zoek zijn naar een identiteit en sociale acceptatie. Aan de andere kant staan oudere mannen met langdurige, autogynefiele cross-dressingfantasieën, die zichzelf later herkaderen binnen een transgender-verhaal. Beide groepen voelen zich volgens Burgo aangetrokken tot 'vrouw-zijn' als een uitweg: de ROGD-jongens vinden er sociale verbondenheid en een verklaring voor wie ze zijn, de oudere mannen ervaren vrouwelijkheid als minder eisend dan mannelijkheid — een manier om te ontsnappen aan de druk van het man-zijn.

Obsessie als vluchtroute

Burgo beschrijft trans-identificatie, vooral de autogynefiele fantasie, als een 'psychische terugtrekking' — vergelijkbaar met verslaving — die helpt om een ondraaglijke werkelijkheid en aanhoudende stress te ontlopen. De aantrekkingskracht zit niet in gender op zich, maar in de manier waarop de fantasie of identiteit even lucht geeft aan wie zich vastgelopen voelt.

Wat werkt er dan wel in de behandelkamer

In plaats van het gendergesprek direct aan te gaan, richt Burgo zich in zijn praktijk op het opbouwen van mannelijk zelfvertrouwen: vaardigheden ontwikkelen, concrete toekomstplannen maken, grip krijgen op het eigen leven. Detransitie ontstaat volgens hem vaak op het moment dat iemand beseft dat de fantasie niet heeft gebracht wat ervan werd verwacht, of wanneer iemand zijn eigen aantrekkingen en verlangens anders leert begrijpen. Voor genderid.nl sluit dit aan bij een terugkerend thema: verklaringen voor de toename in trans-identificatie die niet uitgaan van een vaststaande, aangeboren genderidentiteit, maar van psychologische en culturele mechanismen die zich prima laten onderzoeken — en waar dus ook op een andere manier mee om te gaan is dan met affirmatie alleen.